Skip to main content

Muhurta Chintamani — Chapter 5: Saṃskāra Prakaraṇam

Sanskrit verses with English translation from Rama Daivajna. Read the full classical treatise on AstroFusion Learning.

Chapter audio (Sanskrit)

Verse 1 — First Rajo-Darshana: Auspicious Months & Days

आद्यं रजः शुभं माघमार्गशीर्षफाल्गुने। ज्येष्ठश्रावणयोः शुक्ले शुभाहरे सति दिवसे

ādyaṃ rajaḥ śubhaṃ māgha-mārgaśīrṣa-phālgune| jyeṣṭha-śrāvaṇayoḥ śukle śubhāhare sati divase

FIRST MENSTRUATION (rajo-darśana) auspicious in months Māgha, Mārgaśīrṣa, Phālguna, Jyeshṭhā, Shrāvana; in Śukla-pakṣa; on weekdays of benefics; by DAY — foretokens a blessed future. Chaitra-Āṣāḍha-Bhādrapada-Kārtika-Pauṣa firsts are inauspicious; morning-evening firsts very shubha, noon-midnight mixed. [Joshi ed., print p.276-278, OCR-corrected]

Verse 2 — Rajo-Darshana Bars: Karana-Tithi-Yoga Exclusions

भद्राकरणसुप्तायाः सङ्क्रान्त्याममावास्ययोः। अष्टम्यष्टमिकाद्यां च रिक्तादौ फलमशुभम्

bhadrā-karaṇa-suptāyāḥ saṅkrāntyām amāvasyayoḥ| aṣṭamyādi-kṛtādau ca riktādau phalam aśubham

BARS on first menstruation: Bhadrā-karaṇa, sleeper-state, saṅkrānti day, Amāvasyā, Ashtami-Shashthi-Dwadashi and Rikta tithis, sandhyā hours, Vyātīpāta yoga, illness-states, eclipse days ⇒ inauspicious; occurring OUTSIDE one's own village also adverse. [Joshi ed., print p.280, OCR-corrected]

Verse 3 — Artavati Snana Muhurta & Conception Stars

हस्तानिलाऽर्कवसुर्जगेत्रवसूरूपाख्यैः शक्रान्वितैः शुभतिथिः शुभवासरे च। स्नायावथाऽऽर्तववती मृगपौष्णवायुः हस्तादिवेधातुभिरर्थं लभते च गर्भम्

hastānilārkava-su-jage-tra-vasūrūpākhyaiḥ śakrānvitaiḥ śubhatithiḥ śubhavāsare ca| snāyāvathā 'rtavatī mṛga-pauṣṇa-vāyuḥ hastādivedhātubhir arthaṃ labhate ca garbham

ARTAVATĪ'S BATH muhurta: Hasta, Swati(Vāyu), Sunday(Ārka), Vasus(Dhanishthā), U.Phalgunī(Rūpa)-named stars joined with Indra-weekday, shubha tithi-day. CONCEPTION when her star = Mrigashira, Revati(Pauṣṇa), Swati(Vāyu) etc. with vedha-stars Hasta-ādi ⇒ she obtains the desired garbha. [Joshi ed., print p.280, OCR-corrected]

Verse 4 — Masesvara Cycle Entry: Pregnancy Planetary Rulers (Section-D Anchor)

मासेश्वराः क्रमाद् आदाव् आदित्येन्द्रविश्वखः। प्रविशन्ति प्रथां गर्भे मासमासं फलप्रदाः

māseśvarāḥ kramād ādāv ādityendra-viśvakhaḥ| praviśanti prathāṃ garbhe māsam āsaṃ phalapradāḥ

MESEŚVARA CYCLE anchor: successive monthly rulers of the embryo enter in order beginning Sun-Indra-Viśvedeva(-Agni…) — each month's lord governs fetal development and delivers that month's fruit; detailed mapping unfolds verses 8–9 onward per Section-D watch-list. [Joshi ed., print p.281+, OCR-corrected]

Verse 5 — Rajasvala Snana Stars & Prana-hara Bath Bar

हस्तस्वात्यश्विनीमृगानुराधाधनिष्ठाद्रौरोहिण्युत्तरात्रयज्येष्ठाभिः। शुभैः प्रहरैर्नियतं स्नानं शुभम्

hasta-svāty-aśvinī-mṛgānurādhā-dhaniṣṭhādrau rohiṇy-uttaratraya-jyeṣṭhābhiḥ| śubhaiḥ praharair niyataṃ snānaṃ śubham

RAJASVALĀ SNĀNA stars: Hasta, Swati, Ashwini, Mrigashira, Anurādhā, Dhanishthā, the Dhruva-set, Jyeshthā — at fixed shubha hours, minus Bhadrā-nidrā-saṅkrama spans. PRĀṆAHARĀ bath-bar list: Krittikā, Bharani, Mula, Ardrā, Pushya, Punarvasu, Maghā, Chitrā, Vishākhā, Shravana, Dashamā — bathing then invites sūtika-risk (Daivajnamanohare). Dākṣiṇātya custom prefers the fourth day ('chatuthe 'hani śuṣyate'). [Joshi ed., print p.281, OCR-corrected]

Verse 6 — Garbhadhana Muhurta Exclusion Verse

गण्डान्तं त्रिविधं त्यजेन्निधनजन्मसङ्गं च शूलान्तकम्। पौष्णमथोपरागदिवसं पातं तथा वेधनम्

gaṇḍāntaṃ trividhaṃ tyajen nidhana-janmasaṅgaṃ ca śūlāntakam| pauṣṇam athoparāga-divasaṃ pātaṃ tathā vedhanam

GARBHĀDHĀNA exclusions (śārdūlavikrīḍita): three-fold Gaṇḍānta; contact with nidhana/janma-stars; Śūlāntaka; Revati(Pauṣṇa)-span; eclipse-days; pāta-vedha strikes; pitṛ-śrāddha dates; Parigha with svapatnī-gata; brother-afflicted utpāta days — janma-star sin included. [Joshi ed., print p.281, OCR-corrected]

Verse 7 — Garbhadhana Practicals: Stars, Weekday-Genders, Rajasvala Forms

भद्राषष्टीविवर्जिते पञ्चरिक्तादिषु त्याज्ये। उत्तरात्रयमृगहस्तानुराधारोहिणीस्वातिश्रवणधनिष्ठशतभिषेषु गर्भाधानम्

bhadrā-ṣaṣṭī-vivarjite pañca-riktādiṣu tyājye| uttaratraya-mṛga-hastānurādhā-rohiṇī-svāti-śravaṇa-dhaniṣṭha-śatabhiṣeṣu garbhādhānam

PRACTICALS: bar Bhadrā, Ṣaṣṭhī, Chaturdashi-Ashtami-Amāvasyā-Pūrṇimā set, Riktās, Tue-Sun-Sat, and four days after rajo-darśana; odd days post-menstruation favor sons for putra-arthin, even favor daughters (napuṃsaka weekdays Wed-Sat excluded by implication). SHUBHA STARS: Utra-traya, Mrigashira, Hasta, Anurādhā, Rohinī, Swati, Shravana, Dhanishthā, Shatabhishā. Rajasvalā day-forms: day1-Cāṇḍālī, day2-Brahmaghātinī, day3-Rajakī, pure to husband on day4; deva/pitṛ-karma pure from day5. [Joshi ed., print p.284, OCR-corrected]

Verse 8 — Simantonnayana Muhurta

गुर्वादित्यौ च माङ्गल्ये मृगपुष्पमुलादिषु। अमाषट्कविरज्ज्ञेयैः षड्विंशतितिथिः शुभैः

gurv-ādityau ca māṅgalye mṛga-puṣpa-mulādiṣu| amā-ṣaṭkavirajjñeyaiḥ ṣaḍviṃśati-tithiḥ śubhaiḥ

SĪMANTONNAYANA muhurta: Thursday-Sunday-Tuesday; stars Mrigashira, Pushya, Mula, Shravana, Punarvasu, Hasta; six tithis excluding Amavasya-Dwadashi-Shashthi-Ashtami; month-lord strong; performed in 6th or 8th month with benefics in kendra/trikoṇa and malefics in 3-6-11; purusha-graha in lagna-navamsha. Bṛhu-nakshatra+Revati alternative; some bar Karka-Makara-Kanyā lagnas; Shukrāsta-malimāsa doshas NOT counted here (fixed-time rite); every-pregnancy vs first-only schools both quoted. [Joshi ed., print p.289, OCR-corrected]

Verse 9 — Masesvara Table: Ten Monthly Embryo Lords (Section-D Target)

कललाङ्कुरास्थिचर्मजचेतनादयः क्रमात्। मासाधिपतिभिः सिद्धं शुभाशुभमुदीरितम्

kalalāṅkurāsthi-carmaja-cetanādayaḥ kramāt| māsādhipatibhiḥ siddhaṃ śubhāśubham udīritam

MESEŚVARA TABLE (Varāha + Vasishtha + tika): embryo stages kalala→aṅkura→asthi→carma→jñānacetaṇā unfold under successive lords. MONTHLY LORDS 1→10: (1)SHUKRA (2)BHAUMA (3)BṚHASPATI (4)SŪRYA (5)CANDRA (6)ŚANI (7)BUDHA (8)LAGNEŚA (9)CANDRA (10)that-month's lord/SŪRYA — each delivers its fruit; oppressed lord harms its own month. CHANDRA-BALA for women: valid in vivaha-garbhadhana-simanta rites (Rajamartanda), else husband's Moon rules. [Joshi ed., print p.290, OCR-corrected]

Verse 10 — Pumsavana & Garbha-Raksha Vishnu-Puja

पीताम्बरं कृष्णवर्णं शंखचक्रगदाम्बुजम्। वैकुण्ठवासिनं विष्णु मृत्कुम्भे स्थापयेत् ततः

pītāmbaraṃ kṛṣṇavarṇaṃ śaṅkha-cakra-gadāmbujam| vaiakuṇṭhavāsinaṃ viṣṇu mṛtkumbhe sthāpayet tataḥ

PUṀSAVAṆA in third month under Simanta-grade muhurta stars/lagnas. GARBHA-RAKṢĀ VIṢṆU-PUJĀ: install dark-blue-robed Viṣṇu (śaṅkha-cakra-gadā-padma) in clay pot; gold mūrti bathed with gandha-dhūpa-naivedya-tāmbula-phala; post-pūjā the clothed pratimā gifted to a brāhmaṇa — the Viṣṇu-balì protecting the embryo. [Joshi ed., print p.292, OCR-corrected]

Verse 11 — Namakarana: Shatapada-Chakra Letter Mapping

नामाखिलस्य व्यवहारहेतुः शुभावहं कर्मसु भाग्यहेतुः। नाम्नैव कीर्तिं लभते मनुष्यस्ततः प्रशस्तं खलु नामकर्म

nāmākhilasya vyavahāra-hetuḥ śubhāvahaṃ karmasu bhāgyahetuḥ| nāmnaiva kīrtiṃ labhate manuṣyas tataḥ praśastaṃ khalu nāmakarma

NĀMAKARAṇA: first letter fixed by ŚATAPADA-CHAKRA from janma-nakshatra-pāda's svara-udaya (Nārada's full 27-star letter-table quoted: Ashwini-pādas→chu-che-cholā…, Bharani→lo-khe-lo-yama-bhāga… through Revati); practical name chosen for taste while secret name follows chakra; purpose — vyavahāra, bhāgya and kīrti all ride the name. [Joshi ed., print p.294, OCR-corrected]

Verse 12 — Prasuta (New-Mother) Bath Muhurta

पौष्णध्रुवेन्दुकरवातहयेषु सूत्याः स्नानं खमित्रभरवीञ्चकुजेषु शस्तम्

pauṣṇa-dhruvendukaravāta-hayeṣu sūtyāḥ snānaṃ khmitrabharavīñcakujeṣu śastam

PRASŪTĀ-SNĀNA (post-birth mother's bath): stars Revati(Pauṣṇa), Dhruva-set, Mrigashira(Indu), Hasta(Kara), Swati(Vāta), Ashwinī(Haya); weekdays Wednesday-Mitra, Friday-Bhaga, Sunday-Āditya, Tuesday-Kuja auspicious; Daivajnavallabha adds Utra-traya-Rohini-Saumya-Vāyu-Revati set. Effects: bathing on Budha-day cures bandhyā(barrenness), Bharga-day grants sons; Sun-day risks death, Moon-day milk-loss. [Joshi ed., print p.296, OCR-corrected]

Verse 13 — Danta-Janma Omen & Teething Shanti (Section-D Target)

उपरिजातैर्दन्तैः सह यस्य जन्म भवेत्। मातरं पितरं वापि खादेदात्मानमेव च

uparijātair dantaiḥ saha yasya janma bhavet| mātaraṃ pitaram vāpi khād ed ātmānam eva ca

TEETHING OMEN (Puṣkar→Parāśurām in Viṣṇudharmottara): child born WITH teeth already erupted, or upper-jaw teeth first ⇒ omens that it may 'consume' mother, father or itself. SHĀNTI: seat the child on elephant-back or golden seat; worship Dhātā via Sthālīpāka with sarva-oṣadhi-sarva-gandha-ratna-mṛttikā-puṣpaiḥ; seven days of brāhmaṇa-feasting; day-eight dakṣiṇā of gold-silver-cow-throne; general snāna on Bhadrāsana with mṛdvi-phalaiḥ sarvauṣadhi-sarvbījaiḥ sarvagandhaiś ca. [Joshi ed., print p.298, OCR-corrected]

Verse 14 — Dolarohana: Cradle-Star Counting Wheel

दोलारोहेऽर्कजात्पञ्चशरपञ्चेषुसप्तभैः। नैरुज्यं मरणं कार्यं व्याधिः सौख्यं फलं क्रमात्

dolārohe 'rkajāt pañcaśara-pañceṣu-saptabhaiḥ| nairūjyaṃ maraṇaṃ kāryaṃ vyādhiḥ saukhyaṃ phalaṃ kramāt

DOLĀROHAṆA (cradle-mounting): count from the SUN'S STAR — +1st star ⇒ health(nirujyatā), +2nd ⇒ death, +3rd ⇒ emaciation(kṛśatva), +5th ⇒ disease(vyādhi), following five stars ⇒ well-being. DOṢHIKA-CHAKRA direction wheel: East-placement⇒nirōgatva, South⇒certain death, West⇒kṛśatva, North⇒vyādhi, the middle-seven positions⇒child's sukha. Fruits apply to the INFANT only. [Joshi ed., print p.299, OCR-corrected]

Verse 15 — Nishkramana: First-Outing Muhurta

मासे तृतीये शशिवृद्धिपक्षक्षपाकरे शोभनगोचरस्थे। निष्क्रामणं सौख्यकरं शिशूनाम्

māse tṛtīye śaśivṛddhipakṣakṣapākare śobhanagocarasthe| niṣkrāmaṇaṃ saukhyakaraṃ śiśūnām

NIṢKRĀMAṆA (first outing): third month, ŚUKLA-pakṣa NIGHT, clean transits, free of utpāta/pāpa-graha. Muhurta-saṅgha: pure pakṣa minus Riktās+Shaṣṭhī-Ashtamī-Darśa-Dwādaśī; four days barred from Vaidhṛtā, three from Bṛhaspati-cycle, three from Budha-Uttarābhādrapadā; STARS Maitra(Anurādhā)-Āditya(Pushya)-Rohinī auspicious; Mula-Aśleṣā barred as adhomukha; lagnas kendra/trikoṇa/saumya in 6th-lagna-lagna pattern; maternal UNCLE carries the infant out. [Joshi ed., print p.300, OCR-corrected]

Verse 16 — Kshirapana: First-Milk Rite & Jala-Puja Bars

एकत्रिंशे वासरे वा द्वितीये जन्मक्षये वा। शुद्धलग्नेऽनुकूले शुद्धक्षीरं शङ्खेन

ekatriṃśe vāsare vā dvitīye janmakṣaye vā| śuddhalagne 'nukūle śuddhakṣīraṃ śaṅkhena

KṢĪRAPĀNA: on day 31 OR the day of second janma-star, in a pure favorable lagna — Dhatrī honored first, cow-milk poured via CONCH into the infant's mouth. JALĀ-PŪJĀ bars for the sutikā: no river-shrine worship when Guru/Shukra are asta, nor during Chaitra-Pauṣa-adhimāsa. [Joshi ed., print p.301, OCR-corrected]

Verse 17 — Annaprashana: Janma-Star Doctrine & Viddha Bar

जन्मभं जन्मनक्षत्रं दशमं कर्मसंज्ञितम्। एकोनविशमाधानं त्रयोविंशं विनाशभम्

janmabhaṃ jannanakṣatraṃ daśamaṃ karmasaṃjñitam| ekonavīśam ādhānaṃ trayoviṃśaṃ vināśabham

ANNAPRĀŚANA star doctrine: JANMA-NAKSHATRA is prime for all rites EXCEPT its three special forms — 10th=karma-star, 19th=ādhāna-star, 23rd=vināśa-star (Muhrta-sanghra); so annaprāśana lands on any janma-star outside those three. VIDDA-NAKSHATRA absolutely barred for karṇavedha-vivāha-vrata-puṃsavanna-prāśana-cūḍā (Depika). Lalla's verse confirms: avoid janma-star in udvāha-upanayana-yātrā-annabhojana-kṣaura. [Joshi ed., print p.303, OCR-corrected]

Verse 18 — Annaprashana Lagna: Dashama-Shuddhi & Navanna Bar

दशमस्थानगान्सर्वान्वर्जयेन्मतिमान्नरः। अन्नप्राशनकृत्येषु मृत्युक्लेशभयावहान्

daśamasthānagān sarvān varjayen matimān naraḥ| annaprāśanakṛtyeṣu mṛtyukleśabhayāvahān

ANNAPRĀŚANA LAGNA: DAŚAMA-ŚUDDHI = the 10th house must hold NO grahas (Prayogaparijāta: all 10th-house planets bring death-sorrow to feeding rites); Lagna-Chandrā itself is prime (pūrṇa-candra doctrine). Bṛhat-Guru clause: Guru in 7th, Shukra in 8th, Budha in 9th — with nine-fold food or nine-month-old child — ALL THREE deliver death. [Joshi ed., print p.304, OCR-corrected]

Verse 19 — Prithuka Annaprashana: Thirteen-Star Register

रेवत्यश्विनी च श्रवणं धनिष्ठा च पुनर्वसुः। पुष्यश्च हस्तचित्रा च रोहिणी मृग उत्तराः

revaty-aśvinī ca śravaṇaṃ dhaniṣṭhā ca punarvasuḥ| puṣyaśca hasta-citrā ca rohiṇī mṛga uttarāḥ

PṚTHUKA-FEEDING stars (Śrīpati's navānna-vidhāna): Revati, Ashwini, Shravana, Dhanishthā, Punarvasu, Pushya, Hasta, Chitrā, Rohinī, Mrigashira + the UTTARA-trayam — thirteen stars where flattened-rice annaprāśana is adhika-phala; Anurādhā-Shatabhishā-Swati named as 'asatya/nishiddha' by some (paramata noted). [Joshi ed., print p.304, OCR-corrected]

Verse 21 — Bhumyupaveshana: Earth-Seating & Varaha Puja

तिथिं च वर्जयेद्रिक्तां षडुक्तानि शुभानि भानि। उत्तरात्रयं सौम्यं पुष्याश्लेषा शक्रदिवसम्

tithiṃ ca varjayet riktāṃ ṣaḍ uktāni śubhāni bhāni| uttarātrayaṃ saumyaṃ puṣyāśleṣā śakra-divasam

BHŪMYUPAVEŚANA (earth-seating, 5th month): Riktā tithis barred; SIX shubha weekdays — Uttara-trayam, Saumya(Mercury-day), Pushyā, Āshleṣā, Shakra-day(Indra/Thursday); Prajāpatya-Hasta and Ashwinī-star day also praised; WORSHIP VARĀHA and PṛTHIVĪ ('rakṣaṇaṃ vasudhe devi… āyur-arogyavittaṣu nirdahsva'); seat child on earth, brāhmaṇa-feast follows, then utsava (naukā-yātrā etc.). Tika: Vasiṣṭha orders it BEFORE annaprāśana; current custom seats on earth AT first-feeding. [Joshi ed., print p.306, OCR-corrected]

Verse 23 — Tambulacharana: Betel Chewing Muhurta

वारे भौमाङ्कहीने ध्रुवमृदुलघुभिर्विंशतिर्नक्षत्रैः। मिथुनमृगसुताकुम्भगौमीनलग्ने ताम्बूलं

vāre bhaumāṅkahīne dhruvamṛdulaghubhir viṃśatinakṣatraiḥ| mituna-mṛgasutākumbhagaumīnalagne tāmbūlaṃ

TĀMBŪLA-CHARAṆA: weekday free of Mars-aṅka; Dhruva-mṛdu-laghu star classes (incl. Shravana, Mula, Punarvasu, Jyeshthā, Swati, Dhanishthā); lagnas Mithuna, Makara, Kanyā, Kumbha, Vrishabha, Mīna; benefics in kendra/trikoṇa, malefics confined to 3-6-11 (śatru-lābha-tri-saṃstha); performed at SIX MONTHS or at annaprāśana-time. Depikā adds star-set Mula-Āditya-Revati-Tishya-Kartika-Uttarā + Pauṣṇa-Viṣṇu(Rohini)-Ājanī(Kritika)-Indra(Pushya) weekdays with Surya-Candra-Guru-Venus lords. [Joshi ed., print p.307, OCR-corrected]

Verse 24 — Karnavedha I: Tithis, Weekdays, Odd Year

चतुर्थी षष्ठी सप्तमी च त्रयोदशी। द्वादशी पञ्चमो वर्ज्या तृतीया कर्णवेधने

caturthī ṣaṣṭhī saptamī ca trayodaśī| dvādaśī pañcamo varjyā tṛtīyā karṇavedhane

KARṆAVEDHA I (ear-piercing): bar tithis 4-6-7-13-12-5; TRITĪYĀ praised. WEEKDAYS (Vasiṣṭha in Jagannāthe): bar Bhauma-Tuesday, Ārka-Sunday, Shanī; honor Jiva(Guru)-Thursday, Indu-Monday, Budha-Wednesday, Shukra-Friday. ODD YEAR preferred ('ayugmavare śubhadaṃ śiśūnāṃ karṇavedhaṃ munayo vadanti' — Rajamārtanda); both ears pierced (grahaikavāchananyāya). [Joshi ed., print p.309, OCR-corrected]

Verse 25 — Karnavedha II: Star Register & Lagna Doctrine

पौष्णवैष्णवकराऽर्कजचित्रापुष्यवासवपुनर्वसुमैत्रैः। सेन्दवैः श्रवणं कर्णवेधविधानं निर्दिशन्ति मुनयो बालानाम्

pauṣṇa-vaiṣṇava-karārkaja-citrāpuṣya-vāsavapunarvasu-maitraiḥ| sendavaiḥ śravaṇaṃ karṇavedhavidhānaṃ nirdiśanti munayo bālānām

KARṆAVEDHA II STARS: Revati(Pauṣṇa), Vishnu-star(Shravana?), Hasta, Ashwini(Ārkaja), Chitrā, Pushya, Indra-star(Vāsava=Punarvasu per some), Maitra(Anurādhā) with Indu-day; Śrīpati adds Pauṣṇa-Vaiṣṇava-Kara-Aświni-Citrā-Pushya-Vāsava-Punarvasu-Maitra+Shravana. Nārada: Chitra-trayādi-Vishnu-Arka-Mitra-Vasiṣṭha set. LAGNA (Varāha): 3rd-from-Labha clean + shubha-rāshi-lagna without krūras — Kavī/Jiva-lagna or Vṛsha-Tula-Dhanu-Mīna; benefics in trikoṇa 1-5-9 / kendra 1-4-7-10 / 11th; malefics ONLY in 3-6-11; Guru in kendra ideal (NOT in 8th). [Joshi ed., print p.309-310, OCR-corrected]

Verse 26 — Chaula Bars: Eight-Rite Yamyayana Prohibition

देवप्रतिष्ठापरिणयदहनाधानोपवीतक्षोणीपालाभिषेकगृहप्रवेशयात्रा नैव याम्यायने स्यात्

deva-pratiṣṭhā-pariṇaya-dahanādhānopavīta-kṣoṇīpālābhiṣeka-gṛhapraveśa-yātrā naiva yāmyāyane syāt

CHAULA context-bars (Śragdharā): eight shubha-karmas NEVER in yāmyāyana — deva-pratiṣṭhā(water-body consecration), pariṇaya(vivāha), dahanādhāna(agneyādhāna), upanayana-thread, kṣoṇīpāla-abhiṣeka(RĀJA-ABHIṢEKA), gṛhapraveśa, yātrā; chaula itself barred when Guru-Shukra are asta (bālyāṣṭāṃśa); half-paksha vs full-paksha schools differ on timing latitude. [Joshi ed., print p.311, OCR-corrected]

Verse 27 — Guru-Shukra Balya-Vriddha Doshas

पूर्वपञ्चादितः शुक्रस्य पूर्वोदयात्त्रिदिनं गुरोः। बाल्यं वृद्धत्वमेवं स्यात् पश्चाच्चाहं शुभे

pūrvapañcāditaḥ śukrasya pūrvodayāt tridinaṃ guroḥ| bālyaṃ vṛddhatvam evaṃ syāt paścāc cāhaṃ śubhe

BĀLYA-VṚDDHA doshas bar rites: GURU bālya = 3 days after east-rise AND 10 days after west-rise(set); SHUKRA vṛddhatva = 15 days BEFORE east-setting and 5 days before west-setting (Nārada concurs). PARAMATA: 10-10 days for both planets; at extreme necessity minimum 3-day window quoted. [Joshi ed., print p.313, OCR-corrected]

Verse 28 — Chandra Balya-Vriddha & Amrita-Chandra Exception

बालोऽप्यिन्दुः शुभः प्रोक्तो वृद्धचन्द्रः स्त्रियं हन्ति। अमृतत्वाद् बालोऽपि शुभदः

bālo 'py induḥ śubhaḥ prokto vṛddhacandraḥ striyaṃ hanti| amṛtatvād bālo 'pi śubhadaḥ

CHANDRA's own windows: bālya-dosha = HALF a day, vāddhakya = 2 days (paramata). EXCEPTION: young Moon is STILL auspicious due to its amṛta-nature ('vṛddha-candra strikes the wife' but bāla-candra gives boons); hence ṣiṣṭas perform yajña-thread etc. on Pūrṇimā+second-day mornings even in these spans. [Joshi ed., print p.314, OCR-corrected]

Verse 29 — Chaula Muhurta Core Verse

जेन्दुशुक्रेऽन्यकानां वारे लग्नांशयोरचेत्। सौम्यग्रहवारे सौम्यग्रहाणां लग्ने चूडा स्यात्

jenduśukre 'nyakānāṃ vāre lagnāṃśayor acet| saumyagrahavāre saumyagrahāṇāṃ lagne cūḍā syāt

CHAULA muhurta: Uttarāyaṇa preferred ('uttara-vartmani savitari' — Yavanas via Rājamārtanda), skipping Chaitra and janma-māsa-pāpa-graha days; saumya WEEKDAY + saumya-graha LAGNA among Mithuna-Karka-Vrishabha-Kanyā-Tulā-Dhanu-Mīna or those signs' NAVĀMŚAS; Kashyapa adds JANMA-nakshatra as permissible; Parāśara: kṣaura hita in ŚUKLA-paksha (both?), Monday-in-Śukla best, remaining weekdays na-śobhana. [Joshi ed., print p.315-316, OCR-corrected]

Verse 30 — Chaula Lagna: Malefic Kendra Death-Wheel

क्षीणचन्द्रकुजसौरिभास्करैः केन्द्रगैः क्रमात्। मृत्युशस्त्रबन्धुज्वरा: स्युर्बुधगुरुभृगुः शुभम्

kṣīṇacandra-kujasauri-bhāskaraiḥ kendra-gaiḥ kramāt| mṛtyu-śastra-bandhu-jvarāḥ syur budha-guru-bhṛguḥ śubham

CHAULA LAGNA WHEEL: kendra-holding KṢĪṆA-CANDRA⇒mṛtyu, KUJA⇒death-by-weapons, SAURI(Shani)⇒bandhu-loss, BHĀSKARA(Sun)⇒fever — while Budha-Guru-Shukra in kendras WITH iṣṭa-tārā⇒śubha; tika adds: avoid Aṣṭama-śuddhi-lagna except...; prefer mṛdu-chara-laghu stars sans Anurādhā, WITH Jyeshthā noted; all eight non-exempt rāśis barred. [Joshi ed., print p.316, OCR-corrected]

Verse 31 — Chudakarana Pregnancy Block (Section-D Target)

चूडाकर्म न कर्तव्यं यस्य माताऽस्ति गर्भिणी। करोति यदि मन्दात्मा तदा गर्भस्य नाशनम्

cūḍākarma na kartavyaṃ yasya mātā 'sti garbhiṇī| karoti yadi mandātmā tadā garbhasya nāśanam

CHUḌĀ-PREGNANCY BLOCK: tonsure FORBIDDEN while the mother is pregnant — 'the fool who does it destroys the embryo' (Gṛhyapariśiṣṭa); Vasiṣṭha doubles it: pitṛ-doṣa + couple-peril + child-loss within the year; NO chaula after the mother's FIFTH month. EXCEPTION (Nārada): child past FIVE YEARS may be tonsured even with pregnant mother, at any prescribed time. Upanayana-with-chaula clause exists for pregnant-mother cases. [Joshi ed., print p.317, OCR-corrected]

Verse 32 — Tarabala Exception: Chandra Rescue Clause

चन्द्रस्त्रिकोणोच्चशुभमित्रषड्वर्गराशौ तारा न शुभा नापि। दुष्टापि क्षौरयात्रायां न हि अहितकरी

candra-trikoṇoccaśubhamitra-ṣaḍvargarāśau tārā na śubhā nāpi| duṣṭāpi kṣaurayātrāyāṃ na hi ahitakarī

TĀRĀBALA EXCEPTION closes chaula-prakaraṇa: even DUṢṬA-tārā (3rd,5th,7th) is rendered harmless IF Moon sits in trikoṇa, own-exaltation, benefic's rāśi, friend's rāśi, or one of its ṢAḌVARGA signs — OR transits a benefic's sign; such duṣṭā no longer harms KṢAURA(hair-cutting) and YĀTRĀ. Tithi-bars restated: Riktās + Chandra-ashtamī class. [Joshi ed., print p.318, OCR-corrected]

Verse 33 — Ritumati-Sutika Mother Bar & Jyeshtha-Santana Months

ऋतुमत्याः सूतिकायाः सूनोऽचौलादि नाचरेत्। ज्येष्ठपुत्रदुहितॄणां च ज्येष्ठमासि न जातु शुभम्

ṛtumatyāḥ sūtikāyāḥ sūno 'c caulādi na ācaret| jyeṣṭhaputradihitṝṇāṃ ca jyeṣṭhamāsi na jātu śubham

MOTHER-STATE BARS: while the mother is ṛtumatī or sūtikā, NO chaula-upanayana-vivāha for her child during impurity (first 4 days). JYEṢṬHA-SANTĀNA doctrine: rites of the ELDEST (first-garbha) chiranjīvī son/daughter barred in JYEṢṬHA-month; Vatsya+Bhadrabāhu add MĀRGAŚĪRṢA as barred by some ācāryas; Ratnamālā links bhādrā-garbha cases to Jyeṣṭha-māsa mangala-niṣedha; detail deferred to vrata-bandha-prakaraṇa. [Joshi ed., print p.319, OCR-corrected]

Verse 34 — Kshaura Daily Bars & Nine-Day Repeat Rule

आदित्यभौमाङ्कदिनेषु धीमान्न दन्तकाष्ठक्षुरकर्म कारयेत्

ādityabhaumāṅkadineṣu dhīmān na dantakāṣṭhakṣurakarma kārayet

KṢAURA (hair-cutting/nail/teeth-cleaning) daily bars: NO tooth-stick or razor-work on Sunday-Tuesday-Saturday; NINE-DAY REPEAT RULE — once cut on a day, no repeat until nine days pass (Nārada: 'utkaṭe bhūṣite caiva yāni no navabheḥ'); Vyāsa: brahmachārin avoids Chaturthī-Chaturdaśī for śmaśru-śirobhyanga-danta-dhāvana-mithuna entirely; Parāśara: 'kṣaurān na navame tv ahni' even at aṣṭama-end; PRACTICALS: sit on wool-blanket seat; never before battle, village-travel, after-oiling-post-bath, or post-meal. [Joshi ed., print p.320-321, OCR-corrected]

Verse 35 — Kshaura Emergency Exceptions

क्रतौ पाणिपीडे सूतिकाबन्धमोक्षणे क्षौरकर्म च द्विजज्ञपया चरेत्

kratau pāṇipīḍe sūtikā-bandhamokṣaṇe kṣaurakarma ca dvijajñapayā caret

KṢAURA EXCEPTIONS override all bars: at YAJÑA, PĀṆIPIĪḌĀ (marriage), SŪTIKĀ-BANDHA (newborn binding), BANDHA-MOKṢAṆA (prisoner-release by royal/brāhmaṇa order), corpse-bearing, tīrtha-journey, and river-immersion — kṣaura is performed IMMEDIATELY despite barred weekday/tithi ('even in the first half of barred spans'). Some schools prescribe bride-shaving at vivāha per special śākhā ('muṇḍitāro 'viṣṭāyanā vadhu...'). [Joshi ed., print p.321, OCR-corrected]

Verse 36 — Royal Kshaura: Five-Day Cycle

नृपाणां हितं क्षौरभे श्मश्रुकर्म दिने पञ्चमे। षडङ्गतिथिभेदेऽष्टकः पञ्चत्योऽब्दतः

nṛpāṇāṃ hitaṃ kṣaurabhe śmaśrukarma dine pañcame| ṣaḍaṅgatithibhede 'ṣṭakaḥ pañcatyo 'bdataḥ

ROYAL KṢAURA (bhujangaprayāta): kings' beard-work auspicious on the FIFTH day from the kṣaura-star, or at aṣṭa-muhūrta-rise; Vasiṣṭha: 'mahībhṛtāṃ pañcame 'hani kṣauraṃ hitam' — Garga extends: EVERY fifth-fifth day, valid EVEN inside kṣaura-nakshatra or its own muhurta ('tena muhūrte' = the star's lord-muhurta per vivāha-prakaraṇa mapping). [Joshi ed., print p.322, OCR-corrected]

Verse 37 — Akshararambha: Letter-Learning Start (5th Year)

अक्षरारम्भमुहूर्तं पञ्चवर्षे बालके शुभे। एकादश्यादितिथिषु चरलग्नविरहिते

akṣarārambhamuhūrtaṃ pañcavarṣe bālake śubhe| ekādaśyādi-tithiṣu cara-lagna-virahite

AKṢARĀRAMBHA (writing-initiation, 5th year): first worship Gaṇeśa-Viṣṇu-Saraswatī-Lakṣmī; TITHIS Ekādaśī-Dvādaśī-Daśamī-Dvitīyā-Ṣaṣṭhī-Pañcamī-Tṛtīyā; uttarāyaṇa-solar spans; STARS Aświni, Shravaṇa, Svātī, Revatī, Punarvasu, Ārdrā, Chitrā, Anurādhā; benefic-lagna weekdays minus CHARA-lagna; Mārkaṇḍeya bars Ṣaṣṭhī (text grants prashraya — noted as vi-chāraṇīya). [Joshi ed., print p.324, OCR-corrected]

Verse 38 — Vidyarambha Muhurta Verse

मृगात्करत्रये श्रुत्यर्विमूलपुनर्वसुत्रये। गुरुभृग्वोरस्तवित्सिते 'ह्नि षट्चरणिके

mṛgāt karatraye śrity-arvi-mūla-punarvasutraye| gurubhṛgvor astavitsite 'hni ṣaṭcaraṇike

VIDYĀRAMBHA muhurta (pañcachāmara verse): star-trios from MRIGA (Mṛga-traya), KARA-traya (Hasta-Chitrā-Svāti), ŚRUTI-Aśvinī-MŪLA-PUNARVASU + UTTARĀTRAYAM; weekdays GURU-BHṚGU (Thu-Fri) with no ASTA planets, Śukla-span days; ṢAṬ-CARAṆIKA (six chara-padas) excluded; tithis Śivā-class ending mitra-bha; benefics stationed trikoṇa-kendra ⇒ vidyā-uttamā. [Joshi ed., print p.324, OCR-corrected]

Verse 39 — Upanayana Star Register: Five-Bar Exclusion (Section-D)

मृगशिरा रोहिण्याद्यास्तावन्तो विनियोजयेत्। भरणीकृतिकामघा उत्तरत्रयमेव च

mṛgaśirā rohiṇyādyās tāvanto viniyojayet| bharaṇīkṛtikāmaghā uttaratrayam eva ca

UPANAYANA star register (Section-D target): TWENTY-TWO stars serve the thread-ceremony — ALL except five barred: BHARAṆĪ, KṚTTIKĀ, MAGHĀ and the UTTARA-TRAYAM; thus even Mula, Pūrva-traya, Pushya, Āśleṣā, Shravaṇa, Anurādhā, Revati are VALID here. Weekdays: Sunday-Wednesday-Thursday-Friday; TITHIS 6-5-2-11-10(+2) class; LAGNA with benefics in kendra/trikoṇa. Dīpikā adds a separate DHANURVIDYĀ star-set (Āditi-Guru-Āryamā-Swati-Citrāgnipitṛ...); Piyuṣkara's general shubha-muhurta quoted in tika. [Joshi ed., print p.325-326, OCR-corrected]

Verse 40 — Vratbandha Wish-Years & Gauna Kala

पञ्चमे विद्याकामः षष्ठे धनकामः सप्तमे ब्रह्मवर्चसकामः। अष्टमे त्वायुष्कामो नवमे तेजस्कामः

pañcame vidyākāmaḥ ṣaṣṭhe dhanakāmaḥ saptame brahmavarcasakāmaḥ| aṣṭame tv āyuṣkāmo navame tejaśkāmaḥ

VRATBANDHA WISH-YEARS (Āpastamba via Viśvapradeśapaddhati): initiate at year 5=vidyā-desire, 6=dhana, 7=brahma-varchas, 8=āyus, 9=tejas, 10=indriya-jaya, 11=indriya, 12=paśu, 13=jaya, 14=pauruṣa, 15=pūrṇakāma, 16=RĀJYA — kāmya-window spans ages 5–16. GAUṆA-KĀLA: doubled garbha-years ceiling — brāhmaṇa≤16, kṣatriya≤22, vaiśya≤24. [Joshi ed., print p.327, OCR-corrected]

Verse 40 — Vratbandha Star Classes & Bar Set (v40 tika-fold)

क्षिप्राण्यश्विनीपुष्यहस्तार्वहोराश्लेषा चराणि श्रवणधनिष्ठाशतभिषपुनर्वसुस्वात्यः

kṣiprāṇy aśvinīpuṣyahastā rvaho 'śleṣā carāṇi śravaṇadhaniṣṭhāśatabhiṣapunarvasusvātyaḥ

VRATBANDHA star-class map (sarva-śākhā common): kṣipra = Ashwini-Pushya-Hasta; ahirbudhnya = Ashlesha; CHARA = Shravana-Dhanishthā-Shatabhishā-Punarvasu-Swati; mṛdu = Pūrva-traya; tīkṣṇa = Bharaṇī-class; 'prājāpatyādi-ṣaṭke bhagarakṣitāsu pañcasu' — BAR SET = BHARAṆĪ-KṚTTIKĀ-MAGHĀ-VIŚĀKHĀ-JYEṢṬHĀ (five); Mula-daśaka included validly; Vasishtha bars vivāha-chaula-vratbandha-deva-pratiṣṭhā when Sun sits in Ardrā-to-Swati ten-star span +6 days. [Joshi ed., print p.329, OCR-corrected]

Verse 40 — Upanayana Mukhya Stars (v40 tika-fold)

हस्तत्रये च श्रवणत्रये च धातृद्वये प्युत्तरमञ्चसु। पौष्णद्वये चादितिभद्रये च श्रेष्ठं द्विजानां मौलिककर्म

hastatraye ca śravaṇatraye ca dhātṛdvaye py uttamamañjasu| pauṣṇadvaye cāditibhadvaye ca śreṣṭhaṃ dvijānāṃ maulikakarma

MUKHYA (supreme) upanayana stars per Vasishtha: Hasta-traya, Shravana-traya, DHĀTṚ-dvaya(Pushyas), UTTARA-pair, PAUṢṆA-dvaya(Revatis), ĀDITYA-dvaya — the crown-rite (maulī-karma) of the twice-born (brāhmaṇa-kṣatriya-vaiśya). [Joshi ed., print p.329, OCR-corrected]

← Chapter 4Book overviewClassical LibraryAll CoursesChapter 6 →